Tünel Açma Makinesi Seçiminde Dikkat Edilmesi Gerekenler

Tünel açma makinesi seçimi, isim plakasındaki tonla kapanmaz. Karar; işin tanımladığı kazı geometrisine, kayaç kütlesine, makine gövdesinin o güzergâha ve o galeriye sığıp sığmadığına, katalogdaki iki ayrı motor gücüne ve bu güçlerin şantiyede nasıl beslenip bakılacağına bakar. Tonaj etiketi bu soruların yerine geçmez.

Bu rehber, GTA50 ürün sayfalarında birimi ve adı belli olan satırları nasıl okuyacağınızı anlatır: çalışma ağırlığı, gövde uzunluğu, genişliği, yüksekliği, kesici kafa elektrik motoru ve hidrolik sistem elektrik motoru. Bir modeli bir formasyona atamaz. Katalogda ilerleme hızı, kesme kuvveti veya fiyat yoktur; burada da üretilmez. Makine sınıfının tanımı roadheader nedir yazısındadır. Bu sayfa o tanımı tekrarlamaz.

Tünel açma makinesi seçerken hangi kriterler önemlidir?

Seçim, tek bir katalog hücresinden değil, dört kaynaktan okunur. Birincisi işin geometrisidir: açılacak yüksekliğin, genişliğin, kurpların ve montaj odasının proje tarafından yazılması. İkincisi kayaç kütlesidir: dayanım, süreksizlik, aşındırıcılık ve su. Üçüncüsü makinenin yayımlanmış gövdesi ve kütlesidir: uzunluk, genişlik, yükseklik ve çalışma ağırlığı. Dördüncüsü yayımlanmış elektriksel güçtür: kesici kafa motoru ve hidrolik sistem motoru, birbirine eklenmeden.

Bu dördü neden ayrılır? Geometri, makinenin sığacağı yeri tarif eder. Kayaç, kesmenin karşılaşacağı direnci tarif eder. Gövde ölçüleri ve ağırlık, nakliye ile galeri içindeki yeri tarif eder. Motor güçleri, katalogda yazılı elektriksel büyüklüktür; kazı hızı vaadi değildir. Birini diğerinin yerine koymak, seçimin en sık bozulduğu yerdir.

Değerlendirme sırası da sabittir. Önce proje geometrisi ve jeoteknik rapor yazılır. Sonra aşağıdaki tablodaki gövde ve ağırlık satırları bu sınırla yan yana konur. Motor kilovatları ancak bundan sonra, şantiye beslemesiyle birlikte okunur. Fiyat, stok ve teslim süresi bu yazının konusu değildir.

Kaçınılacak okuma, “bir üst ton, bir üst iş” cümlesidir. Katalog satırları aynı merdiveni tırmanmaz. Bunu ağırlık ve motor bölümleri yayımlanmış sayılarla gösterir.

Kayaç özellikleri seçimi nasıl etkiler?

Tek eksenli basınç dayanımı (UCS), laboratuvar numunesinin tek yönde ezildiği gerilmedir. Kesme sisteminin göreceği direncin bir göstergesidir. Makine seçmez. Aynı UCS’ye sahip iki kütle, çatlak sıklığı, tabakalanma ve su yüzünden aynada farklı davranır.

Süreksizlikler — eklem, fay, tabaka düzlemi — bloğun kopma biçimini değiştirir. Sık eklemli bir kütle, sağlam numunenin dayanımından daha kolay ayrışabilir. Masif bir kütle, numune değerine daha yakın bir direnç gösterir. Eklem açıklığı ve dolgu, suyun ve blok düşmesinin de habercisidir. Bu yüzden raporda yalnız bir UCS sayısı aranmaz.

Aşındırıcılık, dayanımdan ayrı bir eksendir. Kuvarsça zengin bir kayaç, basınç dayanımı orta olsa bile kesici uçları hızlı tüketir. Uç tüketimi, vardiya içindeki değişim süresi ve yedek uç lojistiği buradan gelir. Aşındırıcılık çoğu zaman Cerchar gibi bir laboratuvar indisiyle raporlanır. GTA50 model satırında bu indis yoktur. Model adı bir kayaç sınıfı değildir.

Yeraltı suyu aynanın duraylılığını, taban koşullarını ve elektrikli ekipmanın çalışma sınırını etkiler. Jeoteknik raporun işi dayanımı, süreksizliği, aşındırıcılığı, suyu ve kazı geometrisini bir arada vermektir. Rapor yokken tablodan model işaretlemek, eksik veriyle karar vermektir.

Yanlış yorum, UCS’yi tek girdi sanmaktır. Dayanım; çatlak, su ve aşındırıcılık olmadan kesme düzeni kurmaz. Sonuç, uç tüketiminin teklif hesabının dışında kalmasıdır.

Çalışma ağırlığı tek başına yeterli midir?

Katalogdaki ton, çalışma ağırlığıdır. 10T satırı 10.000 KG, 100T satırı 100.000 KG olarak yayımlanır. Bu kütle; paletin bastığı tabanda denge, nakliye sınırı, vinç veya kamyon kapasitesi ve makinenin aynada ne kadar kütleyle durduğu için okunur.

Tek başına yeterli değildir. Daha ağır bir satır, katalogda daha yüksek bir kazı hızı olarak yazılmaz. İlerleme hızı ürün sayfalarında yoktur. Ağırlık sütunu, motor sütunlarıyla aynı yönde ilerlemez. 30T hidrolik sistem motoru 130 kW, 80T hidrolik sistem motoru 110 kW olarak yayımlanır. 80T ve 100T kesici kafa motoru ikisi de 250 kW’dır; çalışma ağırlıkları 80.000 KG ve 100.000 KG, hidrolik motorları 110 kW ve 200 kW’dır. İsim plakası büyürken her iki güç birden büyümez.

Değerlendirme, ağırlığı nakliye ve denge sorusuna ayırmaktır. Kazı temposu sorusu bu kilogramdan çıkarılmaz. Yanlış yorum, bir üst tonajı bir üst performans saymaktır. Sonuç, taşınması gerekmeyen bir gövdeyi seçip yayımlanmış güç sütununu okumamaktır.

Kesici kafa motor gücü nasıl değerlendirilir?

Kilovat (kW) güç birimidir. Kilonewton (kN) kuvvet birimidir. Kesici kafa satırı, kesici kafa elektrik motorunun yayımlanmış gücüdür. Hidrolik sistem satırı, ayrı bir elektrik motorunun yayımlanmış gücüdür. İkisi aynı işi anlatmaz ve toplanmaz.

İki gücün toplamı bir kesme kuvveti vermez. Güçten kuvvete geçmek için katalogda olmayan hız, tork ve uç yükü gerekir. Ürün sayfaları tork eğrisi de yayımlamaz. Bu yüzden kW, “şu kayada şu kuvvet” cümlesine çevrilmez. Aynı kilovat, farklı devir ve farklı uç yükünde aynı sonucu anlatmaz; katalog o eğriyi vermediği için rehber de uydurmaz.

Güç şöyle okunur. Kesici kafa motoru, kafadaki tahrikin katalog değeridir. Hidrolik motor, hidrolik işin katalog değeridir. İkisi, şantiyenin besleyebileceği elektriksel yükle ve kablonun taşıyacağı güçle yan yana konur. Besleme ve havalandırma proje verisidir. Katalog bir şantiye güç hesabı yazmaz; bu sayfa da yazmaz.

Kaçınılacak üç okuma vardır. Güçleri toplayıp gizli bir kuvvet üretmek. Daha yüksek kW’ı, yayımlanmamış bir ilerleme hızı saymak. Hidrolik motoru kesici kafa motorunun üzerine ekleyip tek bir “kesme kapasitesi” yazmak. 50T satırı bu ayrımı sayı ile gösterir: kesici kafa 160 kW, hidrolik sistem motoru 110 kW. Bu iki sayı birbirine eklenmez.

Gövde ölçüleri ve çalışma alanı neden önemlidir?

Kazı geometrisi, işin açacağı boşluktur. Yüksekliği, genişliği, kurp yarıçapı, kesit değişimi ve montaj odası proje ekibi tarafından yazılır. Boom tipi bir makine bu profili tek geçişte tam daire olarak açmaz; operatör kesici kafayı gezdirir. Bu çalışma biçiminin TBM’den ayrımı roadheader ve TBM farkları yazısındadır. Burada tekrarlanmaz. Seçim sorusu, o yazıdaki sınıf tartışması değil, gövdenin bu işin boşluğuna ve yoluna sığıp sığmadığıdır.

GTA50 ürün sayfasındaki uzunluk, genişlik ve yükseklik, makine gövdesinin yayımlanmış ölçüleridir. İşin açacağı profil değildir. Üçü ayrı satırdır ve ayrı okunur. Dar galeride sınırı çoğu zaman gövdenin sığacağı açıklık, dönüş payı ve geri manevra koyar. İş büyüdükçe gövdenin de büyüyeceği varsayımı katalogda bir kural olarak yazmaz.

Yayımlanmış örnekler taşıma farkını gösterir, kapasite sıralaması kurmaz. 10T gövde uzunluğu 6.00 metre, genişliği 1.20 metre, yüksekliği 1.65 metredir. 80T ve 100T gövde uzunluğu 12.60 metredir. 100T genişliği 3.30 metre, yüksekliği 3.35 metredir. 6.00 metre ile 12.60 metre aynı kuyudan, aynı rampadan ve aynı montaj odasından geçmek zorunda değildir. Ağırlık bu üç ölçünden ayrı düşünülmez.

Değerlendirme şöyle yapılır. Proje, istenen kazı yüksekliğini ve genişliğini, en dar geçişi ve montaj odasını yazar. Katalogdaki üç gövde ölçüsü bu açıklıkla karşılaştırılır. Ölçü, açılacak profilin kendisi sayılmaz. Yanlış yorum, gövde genişliğini işin kazı genişliği kabul etmektir. Sonuç, profili tarama niyeti olan ama galeriye giremeyen bir makinedir.

Bakım, enerji ve işletme maliyeti nasıl değerlendirilir?

Satın alma fiyatı, makinenin sahada taşınacağı maliyetin ilk satırıdır. Toplam sahip olma maliyeti geri kalan satırları da sayar. Katalog bu satırlara rakam basmaz. Rehber de basmaz. Yapabildiği şey, hangi kalemin hangi veriye bağlanacağını söylemektir.

• Üretken süre: kesmenin, uç değişiminin, arızanın ve beklemenin vardiya içindeki payı. İlerleme hızı katalogda olmadığı için süre buradan uydurulmaz.
• Kesici uç tüketimi: dayanımdan çok aşındırıcılığa ve kesme düzenine bağlıdır. Model adı bu tüketimi vermez.
• Enerji: iki motorun yayımlanmış kilovatı, şebekenin ve kablonun taşıyabildiği güçle sınırlıdır. Kilovatlar toplanıp kuvvete çevrilmez.
• Bakım ve yedek parça: parçanın faturası kadar, parçanın şantiyeye ne zaman geldiği.
• Duruşlar: yağ, uç ve hortum planlanabilir; arıza aramak plan dışıdır.
• Operatör: aynı makine, aynı aynada farklı elde farklı süre keser. Eğitim, tonajın yerine geçmez; tonajın yanlış kullanılmasını da engeller.

Yanlış yorum, teklif fiyatını toplam maliyet sanmaktır. Uç, enerji, duruş ve eğitim yazılmadan hesap kapanmaz. Bu kalemler kayaç, vardiya ve şantiye elektriğiyle değişir. Tablo, hesabın hangi makine satırından başlayacağını gösterir; hesabın sonucunu vermez.

Yanlış makine seçiminin operasyonel riskleri nelerdir?

Gövdesi galeriye sığmayan bir makine, katalogdaki gücüne hiç ulaşmadan nakliyede kalır. İşin tanımladığı profili karşılayamayan bir düzen, vardiyayı kesmeden ve tekrarlı manevrayla tüketir. Kayaç aşındırıcılığı okunmadan seçilen bir düzen, uç değişimini plansız duruşa çevirir. Bu üçü de üretken süreyi kısaltır. Üretken süre, vardiya listesindeki saat değil, kesmenin sürdüğü saattir.

Gereğinden ağır bir gövdenin riski tersinedir. Dar galeride manevra zorlaşır. Vinç, rampa ve montaj odası yayımlanmış kütle ile boyu kaldıramaz. Kullanılmayan kurulu güç yine de beslenir ve bakılır. 12.60 metre gövde uzunluğu ile 100.000 KG çalışma ağırlığı, yol ve montaj odası yokken tabloda kalan sayılardır.

Güçlerin toplanması ayrı bir risktir. Şantiye beslemesi, katalogda olmayan bir toplama göre kurulursa kablo ve havalandırma yanlış sınırdan hesaplanır. Uygulama cümlesini uygunluk belgesi saymak da aynı kapıya çıkar: ürün sayfasındaki iş başlığı, o damarın jeoteknik raporunun yerine geçmez.

Modeller karşılaştırılırken hangi teknik özelliklere bakılır?

Dizide yedi model vardır: 10T, 12T, 18T, 30T, 50T, 80T ve 100T. Aşağıdaki hücreler, ilgili ürün sayfasındaki teknik tablodan olduğu gibi alınmıştır. Uzunluk, genişlik ve yükseklik makine gövdesine aittir. Modellerin tamamı tünel açma makineleri kataloğunda durur.

Hidrolik sistem ifadesi her modelde “Değişken Debili Duyarlı Pompa” olarak yazılır; bu satır modelleri birbirinden ayırmaz. Kumanda, modellerin bir kısmında joystick, bir kısmında joystick ve manuel olarak belirtilir. Bu bir güç değeri değildir.

Karşılaştırma bu sütunlarla yapılır, adın büyüyüp büyümemesiyle değil. 100T, yayımlanan çalışma ağırlığına göre dizinin en ağır modelidir. Bu cümle her şantiyenin 100T istemesi anlamına gelmez. 30T hidrolik motoru 130 kW, 50T hidrolik motoru 110 kW’dır. Ağırlık ve kesici kafa gücü artarken hidrolik güç satırı düşebilir.

Teknik karar matrisi

Matris bir puan cetveli değildir. Model sıralamaz. Hangi sorunun katalog hücresinden, hangisinin proje veya laboratuvar verisinden geleceğini ayırır.

Katalog okuma alıştırması

Bu bir tamamlanmış proje değildir. Kazanan model de seçilmez. Sayılar ürün sayfalarındaki satırlardır.

İki komşu satır yan yana konur. 10T: 10.000 KG, gövde 6.00 metre, 1.20 metre ve 1.65 metre, her iki motor 55 kW. 12T: 12.000 KG, gövde 6.50 metre, 1.85 metre ve 1.80 metre, her iki motor 75 kW. Hangisinin seçileceği burada belli olmaz. Kayacın dayanımı, aşındırıcılığı, suyu, işin istediği açıklık ve şantiye beslemesi alıştırmada yoktur.

Daha ağır uçta 30T, 30.000 KG ve 90 kW / 130 kW yazar. 50T, 50.000 KG ve 160 kW / 110 kW yazar. Çalışma ağırlığı ile kesici kafa gücü artarken hidrolik güç satırı 130 kW’dan 110 kW’a düşer. Alıştırmanın gösterdiği şey budur: sütunlar birlikte okunur. Ton sırası tek başına karar değildir.

Satın alma öncesi kontrol listesi

• Jeoteknik raporda UCS yanında süreksizlik, su ve aşındırıcılık var mı?
• İstenen kazı yüksekliği ve genişliği, kurplar ve montaj odası yazılı mı?
• Gövde uzunluğu, genişliği ve yüksekliği bu açıklık ve yol ile karşılaştırıldı mı?
• Çalışma ağırlığı vinç, rampa ve taban için ayrıca okundu mu?
• Kesici kafa motoru ile hidrolik motor ayrı güçler olarak mı duruyor, toplanmadan?
• Şantiye beslemesi ve havalandırma bu kilovatları taşıyor mu?
• Uç stoğu, bakım ve yedek parça yolu belirlendi mi?
• Maliyet; fiyat, uç, enerji, duruş ve eğitim birlikte mi okundu?

“Hayır” çıkan satır tabloyu kapatmaz. O satır kapanmadan tablodan makine işaretlenmez.

Sık sorulan sorular

Daha yüksek çalışma ağırlığı daha yüksek kazı performansı mıdır?

Hayır. Çalışma ağırlığı denge ve nakliye için yayımlanır. İki motor gücü başka sütunlardır ve tonajla birlikte büyümek zorunda değildir. İlerleme hızı katalogda yoktur.

Yalnızca UCS ile model seçilebilir mi?

Seçilemez. UCS tek yönlü bir numune değeridir. Süreksizlik, aşındırıcılık ve su aynı kütlede farklı bir ayna üretir. Katalog satırında UCS eşiği de yoktur.

Motor kilovatı kesme kuvveti midir?

Değildir. kW güç, kN kuvvettir. Kesici kafa motoru ile hidrolik motor iki ayrı güçtür. Toplamları kesme kuvveti hesaplamaz. 50T satırında bu güçler 160 kW ve 110 kW olarak ayrı durur.

Gövde ölçüleri, açılacak kazı profili midir?

Hayır. Uzunluk, genişlik ve yükseklik makine gövdesinin katalog ölçüleridir. İşin açacağı yükseklik ve genişlik proje tarafından yazılır. Gövde, o boşluğa ve yola sığıp sığmadığı için okunur.

Teklif isterken tabloyu hangi bilgiler anlamlı kılar?

Hedef kazı yüksekliği ve genişliği, bilinen dayanım ve aşındırıcılık, su, galerinin gövdeye bıraktığı açıklık, nakliye sınırı ve şantiye beslemesi. Fiyat sorusu bunlardan önce gelirse sütunlar karşılaştırılamaz. Süre ve stok vaadi bu yazıda yoktur.